İzmir Karot Firmaları: Eski Binada Delik ve Kesimden Önce

İzmir'de eski bir binada ya da depremden sonra onarım görmüş bir yapıda delik açtıracak veya kesim yaptıracaksanız, firmayı seçmeden önce elinizdeki kâğıtları toplayın. Karot ya da kesim firması, bir duvarın taşıyıcı olup olmadığına ve binanın bu müdahaleyi kaldırıp kaldırmayacağına karar vermez; bunu bir inşaat mühendisi değerlendirir. Firmanın işi, bu değerlendirmeye uygun biçimde delmek ya da kesmektir.

İzmir hakkında kayıtlı bilgiler

• 30 Ekim 2020'de Ege Denizi'nde, İzmir açıklarında 6,6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.
• İzmir İl Afet Risk Azaltma Planı'na göre kent büyük oranda 1970 ile 2000 arasında yapılaşmıştır ve kent merkezinde yaş almış yapılar ağırlıktadır.
• Aynı plana göre bu depremin ardından İzmir Büyükşehir Belediyesi ile TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi arasında bir yapı stoku envanteri projesi ve bina kimlik belgesi çalışması başlatılmıştır.

Eski binada iş: firmaya göstereceğiniz kâğıtlar

Binanız eskiyse ya da deprem sonrası onarım gördüyse, firmayı aramadan önce şu kâğıtlardan elinizde olanları bir dosyada toplayın:

• Binanın onaylı mimari ve statik projesi. Elinizde yoksa belediyedeki yapı dosyasından örnek alıp alamayacağınızı belediyeye sorun.
• Depremden sonra binayla ilgili yapılmış bir inceleme, hasar tespiti ya da mühendis raporu varsa onun bir kopyası.
• Binada güçlendirme ya da onarım yapıldıysa o işin projesi ve hangi elemanlara dokunulduğunu gösteren bir not.
• Binanız için bir bina kimlik belgesi düzenlendiyse onun bir kopyası. Bu belge her binada bulunmayabilir; yoksa elinizdekiyle başlayın.

Bu kâğıtlar teklifi doğrudan değiştirir. Delinecek ya da kesilecek elemanın kalınlığı, içinden ne geçtiği ve nereye dokunulmaması gerektiği bu belgelerden okunur. Kâğıt yoksa firma keşifte daha çok soru sorar ve bazı noktalarda mühendis görüşü olmadan çalışmayı reddedebilir. Bu bir olumsuzluk değil, doğru bir tutumdur.

Daire içinde değil de apartmanın ortak bir yerinde iş yapılacaksa yönetimden alınacak yazı da bu dosyaya girer. Kat Mülkiyeti Kanunu bütün illerde aynı olduğundan yönetimden alınacak yazının içeriği İzmir'de de aynıdır.

Taşıyıcıya dokunan istekte kime danışılır, firma neyi söyleyemez

Kolon, kiriş, perde duvar ve döşeme binanın taşıyıcı sistemini oluşturur. Bu elemanlarda yapılacak bir delik ya da kesim için binanın projesini hazırlayan mühendise ya da bu konuda yetkili başka bir inşaat mühendisine sorun. Mühendis gerekirse deliğin yerini kaydırır, çapını sınırlar ya da kesim için güçlendirme önerir.

Firmanın söyleyemeyeceği cümleler bellidir: "Bu kolon delinse bir şey olmaz", "Bu duvar taşıyıcı değil", "Bina sağlam, rahat kesilir." Bunlar mühendislik değerlendirmesidir. Firmanın söyleyebileceği şey kendi işiyle ilgilidir: hangi çapta delik açabileceği, makineyi nereye kuracağı, suyu ve tozu nasıl kontrol edeceği. Mühendisin işaretlediği açıklık, beton kesme firmasına verilecek ölçülü çizimin dayanağı olur.

Eski binada duvarın içinden ne geçiyor

Uzun süre kullanılmış bir binada tesisat, ilk projede gösterilenden farklı yerlerden geçiyor olabilir. Sonradan eklenen prizler, yenilenen su boruları, sonradan çekilmiş doğalgaz ya da kombi hatları projede görünmeyebilir. Delik ya da kesim yerinin içinden bir hat geçerse iş durur, bazen de hasar doğar.

Bu yüzden firmaya delikten ya da kesimden önce duvarın içini nasıl kontrol edeceğini sorun. Binada daha önce tadilat yapan ustaları tanıyorsanız onlara da danışın. Daire sahibi, yönetici ya da uzun süredir oturan komşular, hangi duvardan ne geçtiğini kimi zaman projeden daha iyi bilir.

Elektrik ya da suyun iş sırasında kesilmesi gerekiyorsa etkilenecek komşulara önceden haber verin. Eski binalarda sigorta panosunun ve vanaların yeri herkesçe bilinmeyebilir; iş gününden önce bunları bulup işaretlemek zaman kazandırır.

Onarım görmüş ya da çatlaklı elemanın yanında delik ve kesim

Depremden sonra onarılmış bir kolonun ya da sıvası çatlamış bir duvarın yanında delik veya kesim istiyorsanız, işten önce firmayla şu konuları açıkça konuşun:

• Makinenin titreşimi onarılmış elemanı etkiler mi; firma bu konuda mühendisin görüşünü bekleyecek mi?
• Delik onarım yapılmış bir bölgeye denk gelirse firma ne yapacak: durup haber mi verecek, yeri mi kaydıracak?
• İşten önce mevcut çatlaklar fotoğraflanacak mı? Bu fotoğraflar, iş sonrasında yeni bir çatlağı eskisinden ayırmanızı kolaylaştırır.
• Çevrede bir hasar oluşursa firmanın sigortası bunu karşılıyor mu?
• İş bittiğinde delik ya da kesim çevresi sizinle birlikte yeniden fotoğraflanacak mı?

Çekilen fotoğraflar, bir sorun çıkarsa tutulacak hasar tutanağının da dayanağı olur. İş bitince aynı noktaları yeniden çekip teslim alırken ilk fotoğraflarla karşılaştırın. Sigorta sorusunun yanıtını sözlü bırakmayın; poliçeyi ve diğer belgeleri doğrulayarak görün. Firmayla henüz konuşmadıysanız, kâğıtların yanına imzadan önce firmaya sorulacakları da ekleyin.

Kaynak ve kapsam

Deprem bilgisi AFAD'ın 30 Ekim 2020 tarihli ilk duyurusundan, yapı stoku bilgisi İzmir İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün hazırladığı İzmir İl Afet Risk Azaltma Planı'nın 2024 baskısından alındı. Plan yenilendiğinde maddeler yeni baskıya göre gözden geçirilir. Hasar tespiti ve güçlendirme yöntemi burada yer almaz; bu sorular inşaat mühendisinin işidir.