Malatya Karot Firmaları: Yeni Konut, Hasarlı Bina ve OSB

Malatya'da karot firmaları arayanların çoğu bugün bir deprem sonrası işin içindedir: yeni teslim alınmış bir konuta klima ya da baca deliği açtırmak, hasar almış ama ayakta kalan bir binada onarım öncesi kesim yaptırmak, yerinde dönüşümle yeniden yapılan bir evin tesisat geçişlerini tamamlatmak. Bu işlerin her birinde firmaya sorulacak soru farklıdır. Fiyatı konuşmadan önce delinecek ya da kesilecek elemanın ne olduğunu, binanın hangi süreçte bulunduğunu ve işin kimin onayıyla yapılacağını öğrenin. Malatya karotçu ya da beton kesme firmasından teklif isterken bu üç bilgiyi baştan paylaşın.

Valilik ve afet planı kayıtlarında Malatya

• Malatya İl Afet Risk Azaltma Planı'na göre ilin depremselliğini Doğu Anadolu Fay Zonu belirler. Plan, fay zonunun Malatya'yı ilgilendiren uzanımları olarak Hazar-Sincik, Çelikhan-Gölbaşı ve Sürgü faylarını sayar; Malatya ovasının batısındaki Malatya Fayı da Doğanşehir'den Akçadağ'ın güneyine ve Yazıhan'a kadar uzanır.
• Aynı plan, il sınırında ya da yakınında yaşanan büyük depremler arasında 1905 Şiro Çayı (Pütürge ile Sürgü arası), 1964 Malatya ve 1986 Sürgü depremlerini sayar ve ilin güneyini kuzeyine göre daha tehlikeli kesim olarak tanımlar.
• Plan, 24 Ocak 2020 Elazığ-Sivrice depreminden sonra Malatya'da yapılan tespitlerde ağır hasarlı binaların en çok Pütürge, Battalgazi, Kale, Doğanyol ve Yeşilyurt'ta bulunduğunu aktarır.
• 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen Malatya merkez ve ilçelerinde hak sahipliği, noter kurası ve konut borçlandırma işlemleri Malatya AFAD İl Müdürlüğü tarafından yürütülmüştür. Aynı açıklamada yerinde dönüşüm yaptıran vatandaşlar ayrıca anılır.
• Planda heyelanların Arguvan ve Hekimhan ile eğimin yüksek olduğu Doğanyol, Pütürge ve Kale ilçelerinde yoğunlaştığı yazılıdır.
• Malatya Valiliği'nin ekonomi sayfasına göre 1. Organize Sanayi Bölgesi'ndeki firmalar ağırlıkla tekstil, gıda, mobilya ve inşaat sanayisindedir; 2. Organize Sanayi Bölgesi'nde tekstil ve gıda öne çıkar. Darende'de ayrı bir OSB, Yazıhan'da kesimhane ve soğuk hava deposu barındıran tarıma dayalı ihtisas (besi) OSB'si bulunur. İlde ayrıca sekiz küçük sanayi sitesi vardır.
• Valilik, dünya kuru kayısı üretiminin yaklaşık %70'inin Malatya'da yapıldığını belirtir.
• Büyükşehir düzenine geçişle eski merkez ilçe kaldırılmış, kent merkezi Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerine bölünmüştür.

Yeni teslim aldığınız konutta ilk delik: hangi duvar delinebilir?

Depremden sonra yapılan ya da yerinde dönüşümle yenilenen konutlarda ev sahibinin ilk işi çoğu zaman klima bağlantısı, kombi bacası, aspiratör ya da internet kablosu için delik açtırmaktır. Yeni binalarda duvarların önemli bir bölümü betonarme perde olabilir. Perde, binanın deprem yükünü taşıyan elemandır ve içinde sık donatı bulunur. Tuğla sandığınız bir duvarın beton çıkması, işin hem süresini hem de kime danışılacağını değiştirir.

Malatya karotçu ile görüşmeden önce elinizde şunlar olsun:

• Dairenizin mimari ve statik çizimi ya da en azından yükleniciden ya da konutu teslim eden kurumdan alınmış bir kat planı. Delik yerini bu çizim üzerinde işaretleyin.
• Binayı yapan yüklenicinin ya da yönetimin sonradan açılacak delikler için yazılı bir kuralı olup olmadığı. Bazı sitelerde dış cephede delik açılması yönetimin onayına bağlanır.
• Teslim belgelerinde ya da sözleşmenizde yapıya müdahaleyle ilgili bir madde bulunup bulunmadığı. Bir garanti hakkınız varsa, izinsiz bir müdahale bu hakkı tartışmalı hâle getirebilir.

Karot firmasından, delik yeri perde ya da kirişe denk geliyorsa işi durdurup size haber vereceğini yazılı olarak isteyin. Böyle bir durumda karar firmanın değil, binanın projesini bilen bir inşaat mühendisinin olmalıdır. Konutta delik işinin genel ayrıntıları için karot delme firması seçimi sayfasına bakabilirsiniz.

Karot numunesi ile karot deliği aynı iş değil

Malatya'da "karot" kelimesi iki ayrı iş için aranır. Birincisi tesisat ya da havalandırma için duvarda, döşemede delik açmaktır. İkincisi, binanın deprem dayanımını anlamak için kolonlardan ve perdelerden çekirdek beton örneği çıkarmaktır. Bu, bir ölçüm ve değerlendirme sürecinin parçasıdır.

Riskli yapı tespitini 6306 sayılı Kanun, bu iş için lisans verilmiş kurum ve kuruluşlara bırakır. Binanız için böyle bir tespit istiyorsanız aradığınız kişi bir delik firması değil, bu lisansa sahip bir kuruluştur. Numune alma işi bu kuruluşun sorumluluğunda yürür. Delik firmasına "bina sağlam mı" sorusunu sormayın; o sorunun cevabı firmanın işi değildir. Tersi de geçerlidir: tespit için gelen ekip, sonrasında klima deliğinizi açmakla görevli değildir.

Hasar almış ama ayakta kalan binada kesim ve kırım

Az ya da orta hasar aldığı belirlenen binalarda onarım ve güçlendirme projeleri sıkça kesim, kırım ve ankraj işi doğurur: eski sıvanın ve kaplamanın sökülmesi, hasarlı bir bölümün kırılıp yeniden dökülmesi, yeni betonun eskiye bağlanması için filiz ekme ya da kimyasal ankraj. Bu işlerin hepsi bir projeye bağlıdır ve proje olmadan başlatılmamalıdır.

Böyle bir işte karot ya da beton kesme firmasıyla görüşürken şunları netleştirin:

• İş hangi projeye göre yapılacak ve projeyi hazırlayan mühendis sahaya gelecek mi?
• Kırılacak ya da kesilecek bölümün sınırı kim tarafından, nasıl işaretlenecek?
• Kesim sırasında beklenmedik bir çatlak ya da açıkta donatı çıkarsa iş durdurulup kime haber verilecek?
• Hasarlı bir binada çalışan ekibin sigortası bu işi kapsıyor mu? Hasar, sigorta ve garanti konusunu bu yazı ayrıntılı ele alır.

Güçlendirme işini çoğu zaman bir yüklenici üstlenir ve kesim, kırım işini alt yükleniciye verir. Bu durumda kiminle sözleşme yaptığınızı ve karotçunun kime karşı sorumlu olduğunu bilmeniz gerekir. İşi müteahhide bırakmak üzerine yazılan yazı bu ayrımı anlatır. Kırım ağırlıklı işlerde beton kırma firması sayfası da yararlı olur.

Gıda ve tekstil tesisinde iş: hijyen ve toz önce gelir

Malatya'nın iki büyük OSB'sinde gıda ve tekstil ağırlıklı olduğu için sanayide karot ya da kesim işinin önemli bir bölümü bu iki tür tesiste çıkar. İkisinin de kendine göre hassasiyeti vardır ve teklif istemeden önce bunu firmaya anlatmanız gerekir.

Kuru meyve işleme, paketleme ya da depolama yapan bir tesiste kesimden çıkan su, çamur ve beton tozu ürünle temas etmemelidir. Firmaya şunu sorun: üretim alanı ile çalışma alanı nasıl ayrılacak, kesimden çıkan atık su nereye toplanacak, iş bitince alanın temizliği kimde? Soğuk hava deposunda ise duvar ve tavan çoğu kez yalıtımlı panelle kaplıdır. Panelin arkasındaki betona ulaşmak için önce panelin kesilmesi gerekir; bu kesimi kimin yapacağını ve sonradan yalıtımın nasıl kapatılacağını ayrıca konuşun.

Tekstil tesislerinde lif ve pamuk tozu, kıvılcımla tutuşabilen bir ortam oluşturabilir. Kesim ya da kırım sırasında kıvılcım çıkaracak bir alet kullanılacaksa o bölümün önceden temizlenmesini, gerekirse yangın sorumlusunun çalışma boyunca alanda kalmasını isteyin. Tesisin iş güvenliği uzmanı genellikle dışarıdan gelen ekibin listesini, sigorta kayıtlarını ve kullanacağı makineleri görmek ister. Bu listeyi birkaç gün önce isteyin. Firmanın belgelerini nasıl kontrol edeceğinizi belge doğrulama yazısında bulabilirsiniz.

Kayısı ile ilgili işletmelerde bir konu daha var: yoğun sezonda üretimi durdurmak zordur. Zemin kesimi, yeni makine yeri ya da duvara yeni bir kapı açmak gibi işleri sezon dışına planlamak, hem tesisi hem de firmayı rahatlatır. Planladığınız tarihi teklif istediğiniz anda söyleyin ki firma ekip ve makineyi buna göre ayırabilsin.

Pütürge, Doğanyol, Kale ya da Arguvan'dan teklif isterken

Malatya'nın bazı ilçeleri kent merkezinden uzaktır ve dağlık yollarla bağlanır. Firmanın merkezde olması, bu ilçelere gelemeyeceği anlamına gelmez; ama yol, makine taşıma ve gerekirse ekibin konaklaması teklife ayrı bir satır olarak yansıyabilir. Bu satırın baştan yazılmasını isteyin. Sonradan eklenen yol bedeli tartışma çıkarır.

Bu ilçelerin bir bölümü afet planında heyelan bakımından öne çıkar. Eğimli bir arazide, istinat duvarına yakın ya da toprak kayması görülmüş bir yerde kırım veya kesim yaptıracaksanız, işin titreşimi ve suyu konusunda temkinli olun. Firmadan, çalışma sırasında suyun nereye akacağını ve eğim aşağısındaki yapılara bir zarar gelmemesi için ne yapılacağını dinleyin. Bina ya da duvar hakkında şüpheniz varsa önce bir mühendise gösterin.

Firma il dışından gelecekse dikkat edilecekler biraz farklıdır; başka ilden firma getirmek yazısı bu durumu anlatır. Komşu bölgelerde iş yaptıracaksanız Sivas ve Diyarbakır sayfalarında da o illere özgü notlar bulunur.

Battalgazi mi, Yeşilyurt mu: adres ve izin karışıklığı

Kent merkezi iki ilçeye bölündüğü için aynı mahallede yaşadığını düşünen iki komşunun işi farklı belediyelerin sınırına düşebilir. Kaldırımda kesim, bahçe duvarında kırım ya da yola taşan bir çalışma gibi belediyeyi ilgilendiren işlerde hangi belediyeye başvurulacağını önce tapu ya da e-Devlet'teki adres kaydınızdan kontrol edin. Firmanın "izinleri biz hallederiz" demesi yerine, hangi iznin kimin adına alınacağını yazılı olarak isteyin. Kamuya açık bir alanda yapılacak işte başvuru genellikle mülk sahibi ya da yönetim adına yapılır.

Malatya'da teklifleri yan yana koyarken

Depremden sonra ilde hem inşaat hem de yıkım işleri yoğunlaştığı için bazı satırların tekliflerde ayrıca yer alması işinizi kolaylaştırır:

• Moloz ve kesim parçalarının nereye döküleceği, kimin taşıyacağı ve bunun fiyata dahil olup olmadığı.
• Delik çapının, kesim boyunun ya da kırılacak alanın açıkça yazılması; "gerekli delikler açılacaktır" gibi genel bir ifade yeterli değildir.
• Su ve elektriğin kimden alınacağı. Yeni teslim edilen konutlarda ve şantiye hâlindeki binalarda bu her zaman hazır değildir.
• Perde, kiriş ya da donatıya denk gelinirse ne yapılacağı ve bunun ek bir ücret doğurup doğurmayacağı.
• Firmanın sigortalı ekiple çalıştığı ve işe yazılı garanti verip vermediği.

Karot fiyatı ya da kesim ücreti hakkında telefonda verilen rakamlar, delinecek malzeme ve ölçü bilinmeden verildiği için sık değişir. Fotoğraf ve ölçü göndererek yazılı fiyat isteyin. Farklı biçimde yazılmış teklifleri nasıl karşılaştıracağınızı teklif karşılaştırma yazısı anlatır; kesim ağırlıklı bir iş için beton kesme firması sayfası, genel bir başlangıç için karot firması nasıl seçilir rehberi yol gösterir.

Yayıncıdan

Bu rehberin yayıncısı İşmak Karot'tur. Sayfa, İşmak'ın Malatya'da çalışıp çalışmadığı konusunda bir şey söylemez. Tekliflerinize bir tane daha eklemek isterseniz 0530 030 50 26 numarasından hangi illerde çalışıldığını öğrenebilirsiniz; gidilebilen işlerde keşif ücretsizdir.

Kaynak

Fay, deprem geçmişi, 2020 depremi sonrası hasar dağılımı ve heyelan bilgileri: Malatya İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, Malatya İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). Hak sahipliği ve yerinde dönüşüm: Malatya İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü'nün hak sahipliği hakkındaki basın açıklaması. OSB'ler, küçük sanayi siteleri ve kayısı üretimi: Malatya Valiliği ekonomi sayfası. Riskli yapı tespiti: Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki 6306 sayılı Kanun metni. Afet planı 6 Şubat 2023 depremlerinden önce hazırlandığı için o depremlere ait bilgiler AFAD açıklamasına dayanır.